ΟΙ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ

Κοινή θεματική των παρεμβάσεων που απαρτίζουν τον ανά χείρας τόμο είναι η προσπάθεια του Καστοριάδη ν’ αναλύσει τις διαφορετικές όψεις του φαινομένου που αποκαλεί «άνοδο της ασημαντότητας»: Από την πολιτική απάθεια των πληθυσμών και την υποχώρηση της ταξικής πάλης μέχρι το ξεθύμασμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας και την περιστολή του φιλοσοφικού στοχασμού στον σχολιασμό κλασικών κειμένων· από τη διάβρωση των έμφυλων ρόλων και των κοινωνικών προτύπων μέχρι την κρίση της εκπαίδευσης και την αδυναμία των σύγχρονων κοινωνιών να σχηματίσουν οποιαδήποτε θετική εικόνα για τον εαυτό τους. Η θεμελιώδης κρίση νοήματος που βρίσκεται πίσω από τα φαινόμενα αυτά δεν αποτελεί απλό σχήμα λόγου, μα βασική ανθρωπολογική διαπίστωση. Και είναι απαραίτητη για την κατανόηση της πορείας των δυτικών κοινωνιών, εφόσον καθορίζει μέχρι και την πορεία της οικονομίας, όπως φαίνεται από τους ανθρωπολογικούς παράγοντες που ουσιαστικά επέτρεψαν τη νεοφιλελεύθερη μετάλλαξη του καπιταλισμού.

«Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορούν να αποτελέσουν πολιτικό πρόταγμα. Η ρητορική περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ή περί «δημοκρατίας» που υποτίθεται ότι έχει πραγματωθεί […], συγκαλύπτει απλώς τη μαύρη τρύπα στην καρδιά της σημερινής κοινωνίας, την κρίση που δεν κατονομάζεται ποτέ […] την εξαφάνιση της πολιτικής φαντασίας. […] Είναι σαφές ότι η παρούσα κατάσταση δεν προκλήθηκε από απλή χειραγώγηση, από μια συνωμοσία με στόχο την αποβλάκωση των πληθυσμών. Γεγονός είναι ότι οι πληθυσμοί θέλουν να αποβλακωθούν. Κι εμείς πρέπει να τους το λέμε. Όπως πρέπει και να καταγγέλλουμε την τρομακτική πτώση της ποιότητας όσων παράγονται, σε όλους τους τομείς. Πρέπει να δημιουργήσουμε νησίδες αντίστασης στη φαλκίδευση και την παραίτηση, ενάντια στα σκουπίδια που τυπώνονται και κυκλοφορούν, ενάντια στις πλάνες τις οποίες μάς ταΐζουν για αλήθεια, ενάντια στη μετατροπή της απώλειας της μνήμης και, τελικά, της λήθης σε δομικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης κοινωνίας».